De energiecrisis van 2021–2022

Bijgewerkt op

In 2022 betaalde Europa voor gas op het hoogtepunt zo'n 25 keer meer dan twee jaar eerder, en de stroomprijs ging mee omhoog. Hoe kon dat gebeuren, en wat bleef er van over?

Drie oorzaken die samenkwamen

1
2021: de wereld herstart. Na corona veerde de economie sneller terug dan de productie van energie kon volgen. Meer vraag naar te weinig aanbod: de prijs steeg al voor er sprake was van oorlog.
2
Februari 2022: de oorlog. Na de Russische inval in Oekraïne bouwde Rusland de gasleveringen aan Europa af. Begin september lag Nord Stream 1, de grote pijpleiding naar Duitsland, helemaal stil. Eind september maakten lekken door sabotage de Nord Stream-leidingen onbruikbaar.
3
Zomer 2022: droogte. Europa beleefde zijn droogste zomer in 500 jaar. Er was minder stroom uit water en wind, dus was er nog meer gas nodig.

Waarom ook stroom zo duur werd

Op de stroommarkt zet de duurste centrale die nog nodig is de prijs voor iedereen (zie de day-ahead-markt). Vaak is dat een gascentrale. Toen gas vele keren duurder werd, werd elke kWh op de groothandelsmarkt dus ook veel duurder, ook als die uit zon, wind of kernenergie kwam.

gasprijs ×10 → kostprijs gascentrale ×10 → stroomprijs in de uren dat gas nodig is ×10

De piek: augustus 2022

Van eind juli tot eind september lag de Europese gasprijs (TTF) meestal boven 200 €/MWh, met een piek van ongeveer 340 €/MWh eind augustus. Ter vergelijking: midden 2026, toch een dure periode, lag die prijs tussen ongeveer 50 en 65 €/MWh.

Wat Europa en België deden

  • Verplichte gasopslag (juni 2022): elk jaar 90 % gevuld tegen 1 november. Lees er meer over in Waarom de wereld je gasprijs bepaalt.
  • Een prijsplafond (afgesproken op 19 december 2022): 180 €/MWh, van kracht vanaf 15 februari 2023. Toen was de prijs al gezakt; eind maart 2023 stond hij op 43 €/MWh.
  • Minder verbruiken: de lidstaten spraken vrijwillig af om 15 % minder gas te gebruiken.
  • Lagere btw: België verlaagde de btw op elektriciteit en gas tijdelijk van 21 % naar 6 %. Sinds 1 april 2023 is dat blijvend, met een accijns die daalt als de prijs stijgt. Zie Heffingen en btw.
Wat bleef er over? De gasopslagregel, de 6 % btw en een Europa dat zijn gas nu vooral als vloeibaar aardgas (LNG) per schip koopt, onder meer uit de Verenigde Staten. Daardoor is de prijs vandaag minder afhankelijk van Rusland, maar meer van de wereldmarkt. Dat bleek in 2026, toen de Straat van Hormuz dichtging.

Alle momenten op een rij: de tijdlijn van de energieprijs.

Bronnen

Tijdlijn van de energieprijs Waarom de wereld je gasprijs bepaalt

Informatief, geen advies. Bij twijfel primeren de officiële tariefkaart van je leverancier en de publicaties van de VREG en je netbeheerder. Zie ook de disclaimer.